- Jeugd & Gezin
Er is voor huisartsen een nieuw proces van doorverwijzen voor jeugdzorg, namelijk naar een Ouder- en Kindteam, een Buurtteam of, in geval van specialistische hulp, naar het gebiedsknooppunt. Deze werkwijze sluit aan bij de visie op jeugdzorg ‘Het belang van kinderen eerst’. Daarin pleit wethouder Marjolein Moorman ervoor te streven naar een samenleving waar geen kind wordt buitengesloten.
De visiebrief Jeugdzorg roept op tot een omslag in de maatschappij. “Momenteel krijgen 1 op de 7 kinderen een vorm van jeugdzorg, tegen 1 op de 27 begin van deze eeuw. Dat is een signaal dat er iets ernstig fout gaat in de samenleving”, stelt Marjolein Moorman, wethouder Onderwijs, Jeugd(zorg), Armoede, Coördinatie Maatschappelijke Voorzieningen en Masterplan ZuidOost. “Als zoveel kinderen buiten het ‘normale’ plaatje vallen, moeten we het systeem aanpassen, in plaats van de kinderen aan te passen aan het systeem.”
Verschillen horen erbij
Moorman erkent dat dit niet alleen een andere werkwijze betreft, maar vooral een andere denkwijze. “Wéér een beleidshervorming gaat de problemen niet oplossen”, stelt ze vast. Haar overtuiging: “Het moet anders. Allereerst moeten we veel meer accepteren dat niet iedereen hetzelfde is. Kinderen verschillen van elkaar, evenals de situatie waarin ze opgroeien. We moeten accepteren dat die verschillen erbij horen, zonder direct labels te plakken of diagnoses te stellen. Want daarmee sluiten we kinderen ook uit van het normale leven. Terwijl we juist moeten streven naar een samenleving waar geen kind wordt buitengesloten. Dat betekent tevens: ongelijk investeren om te komen tot gelijke kansen. Dus extra middelen inzetten in de meest kwetsbare buurten.”
“Tegelijk moeten we accepteren dat het leven vaak anders loopt dan verwacht”, vervolgt ze. “Tegenslag hoort daar bij. Dat staat haaks op de huidige sociale druk om steeds gelukkig te moeten zijn en te presteren. Ook daar moeten we gezamenlijk mee leren omgaan, door die ervaren druk te bestrijden in plaats van de symptomen daarvan.
Brede blik
Citaat uit de visiebrief Jeugdzorg: ‘Bij de ondersteuning kijken we breed naar inkomensproblemen, woonproblemen en obstakels…. deze kunnen enorm stressverhogend werken voor ouders, waardoor het opvoeden van hun kinderen onder grote druk komt te staan. Verlichting van die problemen moet op de eerste plaats komen.’
Moorman voegt toe: “Die aanpak is alleen haalbaar door het heel goed sámen te doen, in buurten, wijken en stadsdelen. Daarbij is samenwerking tussen de professionals van de OKT’s (ouder- en kindteams), de Buurtteams, de huisartsenpraktijken, de scholen en de gebiedsknooppunten essentieel. Dan kan bij problemen gezamenlijk worden bekeken: wat heeft dit kind/dit gezin nodig? Is specialistische zorg nodig of kan het anders, zoals inzet van de school, schuldhulpverlening, relatietherapie, opvoedondersteuning?”
Ze ziet daarin een belangrijke rol voor de huisarts. “Huisartsen hebben in de buurt een spilfunctie. Ze spreken vaak meerdere gezinsleden en hebben daardoor veelal een breder beeld van het gezin. Die informatie is uiterst waardevol.”
Anderzijds mijn oproep aan de huisartsen: zorg dat je de mensen en de expertise van het Buurtteam en het OKT kent.
Elkaar kennen en vertrouwen
Een goed onderling contact tussen professionals vormt daartoe de basis. Moorman: “Als gemeente moeten wij ervoor zorgen dat dat op lokaal niveau naadloos is georganiseerd. De huisartsen moeten goed terecht kunnen bij het gebiedsknooppunt, bij het OKT, bij het Buurtteam. Elkaar kennen en vertrouwen is de basis. Wij hebben dan ook de opdracht gegeven aan Buurtteams en OKT’s contact te leggen met de huisartsen. Anderzijds mijn oproep aan de huisartsen: zorg dat je de mensen en de expertise van het Buurtteam en het OKT kent. Het gaat om netwerkvorming.”
Verwijzen
Ze wijst op het feit dat de gemeente Amsterdam sinds vorig jaar alleen nog kernpartners contracteert. “Voorheen was er een open house-constructie en dat leidde tot ruim 220 aanbieders in de jeugdzorg. Met een beperkt aantal kernpartners is er nu structuur aangebracht. Ik begrijp dat huisartsen daaraan moesten wennen, verwijzing gebeurt nu naar OKT’s en Buurtteams. Het OKT of Buurtteam inventariseert wat de juiste zorg of nodige ondersteuning is. Zo is de zorg minder versnipperd en wordt er breed gekeken naar oorzaken van problemen in gezinnen en welke ondersteuning daar het beste bij past."
"Huisartsen moeten dus vooral niet zelf rechtstreeks verwijzen naar (al of niet) specialistische jeugdzorg, maar naar OKT’s of Buurtteams. In geval van noodzaak of aanvullende jeugdhulp gaat dit via de gebiedsknooppunten. Met daarbij een zo’n uitgebreid mogelijke toelichting, uiteraard binnen de kaders van de privacywetgeving. Zoals andersom huisartsen ook een goede terugkoppeling mogen verwachten. Dat is de kern van de verandering voor huisartsen en daarom is een goede relatie binnen het netwerk van zo’n groot belang.”
Volharding en lange adem
Moorman besluit: “De uitspraak van Nelson Mandela is zo waar: ‘it takes a village to raise a child’. We moeten het als samenleving met elkaar doen. Gezamenlijk altijd het belang van kinderen voorop zetten. Deze visie betekent niets minder dan een cultuuromslag en ik realiseer me dat het tijd en energie kost om het te laten landen, want het bestaande systeem is best dwingend. Alle betrokkenen moeten ervoor oppassen om niet terug te schieten in oude patronen. Dat vereist zoveel waar mogelijk deze visie dragen en uitdragen. Huisartsen mogen dat ook van mij verwachten.”
Haar antwoord op de laatste vraag volgt ogenblikkelijk. “Wanneer de inspanningen geslaagd zijn? Als de nieuwe werkwijze normaal is en we er niet meer over hoeven na te denken!”
Downloads
- Visiebrief Jeugdzorg
- Kinderen eerst (samenvatting visiebrief met illustraties)
- De stand van de jeugdzorg 2024
